Để một tỉnh lẻ vươn mình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, yếu tố cốt lõi đầu tiên luôn là Nền tảng kinh tế và Thu nhập bình quân. Nhìn vào thực tế, Hà Nam đã làm rất tốt việc thoát khỏi cái mác “tỉnh nông nghiệp thuần túy” để chuyển mình thành một thủ phủ công nghiệp mới của miền Bắc.

Hiện tại, tỉnh đang sở hữu hàng loạt Khu công nghiệp (KCN) trọng điểm, được quy hoạch vô cùng bài bản và đồng bộ như Đồng Văn I, II, III, IV, KCN Châu Sơn, KCN Thái Hà,… Tính đến thời điểm cuối năm qua, quy mô GRDP của Hà Nam luôn nằm trong top đầu khu vực Đồng bằng sông Hồng, duy trì mức tăng trưởng ấn tượng bất chấp những biến động của nền kinh tế toàn cầu. Đáng chú ý nhất, dòng vốn FDI (Đầu tư trực tiếp nước ngoài) đổ về vùng đất này không còn chỉ tập trung vào các ngành gia công giá rẻ, thâm dụng lao động như dệt may hay da giày. Thay vào đó, Hà Nam đang đón nhận một làn sóng dịch chuyển mạnh mẽ sang các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất linh kiện ô tô, điện tử, vi mạch và cơ khí chính xác từ các tập đoàn đa quốc gia.

Hàng trăm triệu USD vốn FDI mỗi năm không chỉ là những con số vô tri vô giác nằm trên các bản báo cáo kinh tế. Thực tế bám địa bàn cho thấy, nguồn vốn khổng lồ này đang tạo ra sức cầu cực kỳ lớn cho toàn bộ nền kinh tế địa phương. Hàng chục ngàn chuyên gia nước ngoài đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, châu Âu và hàng trăm ngàn công nhân kỹ thuật cao từ các tỉnh thành khác đang không ngừng đổ về đây. Sự gia tăng dân số cơ học này kéo theo nhu cầu bức thiết và đa dạng về nhà ở chuyên gia, các khu đô thị khép kín, nhà ở xã hội cho công nhân, hệ thống y tế tiêu chuẩn quốc tế, giáo dục liên cấp và các dịch vụ giải trí thương mại.

Tỷ lệ đô thị hóa của Hà Nam đang tăng tốc với một biểu đồ dựng đứng. Trong đó, thành phố Phủ Lý và thị xã Duy Tiên đang đóng vai trò là “đầu tàu” kép, kéo toàn bộ nền kinh tế của tỉnh đi lên. Một bên (Phủ Lý) là trung tâm hành chính – dịch vụ – y tế chất lượng cao, nơi quy tụ các cơ sở hạ tầng trọng điểm; một bên (Duy Tiên) là cực tăng trưởng công nghiệp trọng điểm với mật độ nhà máy dày đặc. Những tiêu chí khắt khe về cơ cấu kinh tế, tỷ trọng công nghiệp – dịch vụ, thu ngân sách nhà nước và tốc độ tăng trưởng cơ bản đã là những “bài toán có lời giải” đối với chính quyền tỉnh Hà Nam.

Khác biệt hoàn toàn với sự phát triển nóng vội, thiếu đồng bộ của một số địa phương trong quá khứ, Quy hoạch Hà Nam lần này thể hiện một tư duy lãnh đạo rất mạch lạc, mang tầm nhìn thập kỷ: Lấy hạ tầng giao thông làm mạch máu liên kết vùng và lấy phát triển bền vững làm lõi định hình đô thị.

1. Hạ tầng giao thông: Rút ngắn khoảng cách, mở rộng không gian phát triển đô thị

Các dự án giao thông trọng điểm đang được triển khai trên địa bàn tỉnh không chỉ giải quyết bài toán ùn tắc cục bộ trên tuyến Quốc lộ 1A cũ kỹ, mà còn tạo ra các trục hành lang kinh tế mới, mở ra không gian phát triển đô thị khổng lồ. Việc Nhà nước quyết liệt đầu tư tuyến đường Vành đai 5 vùng Thủ đô đi qua Hà Nam, nâng cấp toàn diện Quốc lộ 21, hay xây dựng các tuyến đường nối từ cao tốc Cầu Giẽ – Ninh Bình sang Quốc lộ 1A và các tỉnh lân cận như Thái Bình, Nam Định đã thực sự biến Hà Nam thành một “hub” (trung tâm) logistics và luân chuyển hàng hóa thực thụ của toàn miền Bắc.

Sự nâng cấp vượt bậc về hạ tầng giao thông này cũng kéo theo sự thay đổi lớn trong hành vi tiêu dùng, phong cách sống và tư duy thụ hưởng của người dân địa phương. Tầng lớp trung lưu và thượng lưu tại Hà Nam đang gia tăng nhanh chóng chưa từng thấy. Thay vì thói quen sử dụng xe máy truyền thống, nhu cầu sở hữu ô tô cá nhân để di chuyển trên những tuyến cao tốc mới, phẳng lì từ Phủ Lý đi trung tâm Hà Nội hay tới các khu công nghiệp đang bùng nổ mạnh mẽ.

Đặc biệt hơn, hòa cùng xu hướng toàn cầu về phát triển bền vững, người dân nơi đây không chỉ đơn thuần mua một chiếc xe để che nắng che mưa. Họ đã bắt đầu quan tâm sâu sắc đến các công nghệ xanh, thân thiện với môi trường. Đã có rất nhiều gia đình trẻ, giới doanh nhân thành đạt tại Hà Nam sẵn sàng tìm đến các đại lý lớn, uy tín hàng đầu tại Thủ đô như Toyota Thanh Xuân để trực tiếp trải nghiệm và sở hữu các mẫu xe được trang bị công nghệ Hybrid (lai xăng điện) tiên tiến nhất hiện nay, tiêu biểu như Toyota Corolla Cross Hybrid hay Toyota Yaris Cross. Khả năng tối ưu hóa và tiết kiệm nhiên liệu vượt trội, giảm thiểu tối đa lượng khí thải độc hại ra môi trường cùng hệ thống an toàn chủ động thông minh Toyota Safety Sense của các dòng xe này hoàn toàn ăn khớp với tư duy tiêu dùng thông minh, văn minh của thế hệ cư dân đô thị mới tại khu vực đang chuyển mình lên thành phố như Hà Nam.

2. Chuyển dịch mạnh mẽ sang nền kinh tế “Xanh” và đô thị sinh thái

Để được Trung ương và quốc tế công nhận là một thành phố hiện đại, đáng sống, Hà Nam đang thực hiện các biện pháp cứng rắn nhằm hạn chế tối đa việc cấp phép cho các dự án công nghiệp nặng, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao (như sản xuất xi măng, khai thác đá dăm ở khu vực phía Tây tỉnh). Thay vào đó, định hướng phát triển bền vững được thể hiện cực kỳ rõ nét qua việc quy hoạch toàn bộ khu vực huyện Kim Bảng và huyện Thanh Liêm gắn liền với du lịch sinh thái, du lịch tâm linh tầm cỡ quốc tế (Khu du lịch quốc gia Tam Chúc, Địa Tạng Phi Lai Tự, Bát Cảnh Sơn) và các khu nghỉ dưỡng cao cấp.

Chúng ta có thể thấy một sự phân cực không gian rất khoa học và rõ ràng: Công nghiệp công nghệ cao, sạch được dồn về phía Bắc và Đông (thị xã Duy Tiên, huyện Lý Nhân) – Trung tâm Hành chính, y tế, giáo dục đặt ở lõi (thành phố Phủ Lý) – Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng chữa lành nằm ở phía Tây (huyện Kim Bảng). Cấu trúc này tạo nên một hệ sinh thái đô thị đa tâm, cân bằng, bổ trợ lẫn nhau và có tính chống chịu cao trước những biến đổi của khí hậu cũng như kinh tế vĩ mô.

Là một người làm nghề phân tích độc lập, tôi không có thói quen tô hồng thực tế. Mặc dù tiến trình Hà Nam lên thành phố đang đi đúng hướng và đạt được nhiều thành tựu rực rỡ, địa phương này vẫn phải đối mặt với những thách thức không hề nhỏ, đặc biệt là khi đặt lên bàn cân so sánh với các đô thị lớn khác trong vùng Đồng bằng sông Hồng như Hải Phòng, Bắc Ninh hay Quảng Ninh.

• Chảy máu chất xám và nghịch lý “Đi làm Hà Nam, ngủ tại Hà Nội”: Đây là một bài toán nhức nhối. Mặc dù Hà Nam thu hút lượng lớn FDI và hàng ngàn doanh nghiệp, nhưng phần lớn các chuyên gia cấp cao, kỹ sư trưởng người nước ngoài và quản lý cấp trung người Việt vẫn chọn giải pháp thuê căn hộ cao cấp tại khu vực Nam Từ Liêm, Cầu Giấy (Hà Nội) và di chuyển bằng xe đưa đón mỗi ngày. Nguyên nhân cốt lõi là hạ tầng dịch vụ của Hà Nam hiện tại vẫn chưa đáp ứng đủ kỳ vọng. Tỉnh đang thiếu hụt trầm trọng các khu đô thị khép kín (Compound) đạt chuẩn 5 sao, các trường học quốc tế thực thụ cho con em chuyên gia, và đặc biệt là hệ thống giải trí về đêm (Nightlife), trung tâm thương mại quy mô lớn xứng tầm.
• Mật độ dân số đô thị chưa đạt yêu cầu: Diện tích tự nhiên của Hà Nam khá nhỏ bé (chỉ hơn 860 km²), quy mô dân số cũng không quá đông đúc. Việc gom dân cơ học vào các khu vực lõi đô thị để đạt đủ tiêu chí về mật độ dân cư của một “thành phố trực thuộc Trung ương” đòi hỏi các chính sách vĩ mô thu hút dân cư khéo léo hơn. Không thể chỉ dựa vào việc phân lô bán nền, mà phải tạo ra công ăn việc làm chất lượng cao và các gói hỗ trợ an sinh xã hội đủ sức hấp dẫn để người lao động quyết định cắm rễ, định cư lâu dài.
• Thách thức về phục hồi môi trường: Bất chấp những nỗ lực xanh hóa mạnh mẽ thời gian qua, tàn dư của ngành công nghiệp khai thác vật liệu xây dựng lịch sử (khói bụi, tiếng ồn, lượng lớn xe trọng tải lớn cày xới đường sá) tại khu vực Tây Đáy vẫn là một bài toán hóc búa. Chính quyền cần có những biện pháp xử lý dứt điểm, quyết liệt hơn nữa để cải tạo cảnh quan, trả lại môi trường trong sạch nhằm bảo vệ và phát huy tối đa hệ sinh thái du lịch Kim Bảng.

Để quý độc giả có một cái nhìn trực quan và dễ hiểu nhất về tiến độ hiện tại, dưới đây là bảng tổng hợp và đánh giá được chúng tôi biên soạn dựa trên việc phân tích số liệu thực tế tại địa phương trong giai đoạn quy hoạch mới nhất:

Tiêu chí nâng cấp Đô thị	Mức độ hoàn thiện (Ước tính)	Đánh giá & Phân tích từ chuyên gia
Quy mô GRDP & Thu ngân sách	Đạt 90%	Duy trì mức tăng trưởng cực kỳ ấn tượng nhờ sự đóng góp khổng lồ từ các KCN Đồng Văn, Thái Hà và chiến lược thu hút FDI hiệu quả. Vượt xa nhiều tỉnh thành lân cận trong khu vực.
Hạ tầng giao thông nội & ngoại liên kết	Đạt 85%	Các trục xương sống huyết mạch (QL1A, Cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ, Vành đai 5) đang được hoàn thiện rất tốt. Tuy nhiên, tỉnh cần đẩy mạnh phát triển hệ thống giao thông công cộng nội tỉnh để giảm áp lực phương tiện cá nhân.
Tỷ lệ đô thị hóa & Mật độ dân cư	Đạt 60%	Điểm nghẽn lớn nhất. Cần có ngay các chính sách an sinh đột phá, xây dựng nhà ở xã hội đồng bộ để giữ chân người lao động định cư lâu dài, biến họ thành công dân đô thị thay vì chỉ là lực lượng tạm trú ngắn hạn.
Hạ tầng xã hội (Y tế, Giáo dục, Tiện ích)	Đạt 65%	Khu Y tế chất lượng cao (với các dự án Bệnh viện Việt Đức, Bạch Mai cơ sở 2) vẫn đang trong quá trình tháo gỡ khó khăn về mặt pháp lý và giải ngân, chưa phát huy được hết công năng như kỳ vọng ban đầu.
Phát triển bền vững & Môi trường	Đạt 70%	Đã có những bản quy hoạch rất rõ ràng về việc giảm tỷ trọng công nghiệp nặng, khai khoáng. Tuy nhiên, tỉnh cần thêm thời gian và nguồn lực để tái thiết, phục hồi cảnh quan tại các khu vực mỏ đá cũ.

Có thể khẳng định rằng, tiến trình Hà Nam lên thành phố trực thuộc Trung ương không phải là một câu chuyện có thể hoàn thành trong một sớm một chiều, mà là một hành trình dài hạn nhằm định hình lại toàn bộ giá trị sống, không gian kinh tế của khu vực cửa ngõ phía Nam Thủ đô.

Dưới góc độ của một nhà đầu tư, thị trường bất động sản và dịch vụ tại Hà Nam trong khoảng 3 đến 5 năm tới chắc chắn sẽ trải qua một đợt thanh lọc mạnh mẽ và sâu rộng. Những dự án mang tính chất “phân lô bán nền”, không có tiện ích đi kèm, mang nặng tính đầu cơ sẽ dần thoái trào và bị đào thải. Nhường chỗ cho đó là sự lên ngôi của các mô hình đô thị tích hợp (Compound) đầy đủ tiện ích sinh thái, các dự án nhà ở xã hội chất lượng cao đáp ứng nhu cầu thực của công nhân viên, và hệ thống bất động sản công nghiệp phụ trợ, kho bãi logistics hiện đại.

Đối với người dân bản địa, bản quy hoạch bài bản này sẽ mang lại những giá trị hiện hữu: những khu dân cư sạch đẹp, tuyến đường thông thoáng, không gian xanh mát và đặc biệt là cơ hội tiếp cận với những công việc chất lượng cao, thu nhập tốt ngay trên chính mảnh đất quê hương mình mà không cần phải ly hương.

Hà Nam hiện tại đang nắm trong tay đầy đủ yếu tố “thiên thời, địa lợi”. Nếu các cấp lãnh đạo và người dân cùng đồng lòng giải quyết triệt để bài toán “nhân hòa” – tức là tạo ra môi trường sống tuyệt vời để giữ chân được những người tài ba và nâng cấp chất lượng sống thực sự cho cộng đồng, thì mục tiêu trở thành một thành phố trực thuộc Trung ương văn minh, giàu đẹp hoàn toàn không phải là một giấc mơ xa vời, mà là một tương lai hiển hiện ngay trước mắt.

1. Bao giờ Hà Nam chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương?
Theo Quyết định phê duyệt Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ chính thức ký duyệt, Hà Nam đặt mục tiêu phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2050. Tuy nhiên, trong lộ trình ngắn hạn và trung hạn, thị xã Duy Tiên và thành phố Phủ Lý sẽ được dồn mọi nguồn lực để tập trung nâng cấp, hoàn thiện các tiêu chí đạt chuẩn đô thị loại II và loại I ngay trong giai đoạn 2025 – 2030.

2. Quy hoạch mới của Hà Nam sẽ tác động và ảnh hưởng thế nào đến thị trường Bất động sản khu vực?
Quy hoạch mới sẽ làm tăng vọt giá trị bất động sản ở những khu vực có vị trí chiến lược, bám theo các trục giao thông lớn (như Vành đai 5, quốc lộ 21 mới) và các Khu công nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần hết sức lưu ý: dòng tiền thông minh trong thập kỷ tới sẽ không chảy vào những khu “đất nền bỏ hoang” chờ tăng giá như trước kia. Thay vào đó, vốn sẽ tập trung cao độ vào các dự án bất động sản có khả năng tạo ra dòng tiền và giá trị khai thác thực tế (như căn hộ cho thuê, shophouse kinh doanh thương mại, khu nhà ở cao cấp dành riêng cho chuyên gia nước ngoài).

3. Đâu là khu vực được định hướng trở thành hạt nhân phát triển du lịch cốt lõi của tỉnh Hà Nam?
Toàn bộ huyện Kim Bảng và một phần diện tích của huyện Thanh Liêm đã được quy hoạch bài bản để làm cực tăng trưởng về du lịch sinh thái, tâm linh và nghỉ dưỡng chữa lành. Với “át chủ bài” vô cùng quan trọng là Quần thể du lịch quốc gia Tam Chúc, kết hợp chặt chẽ cùng dải du lịch Tràng An (Ninh Bình) và Chùa Hương (Hà Nội), khu vực này hứa hẹn sẽ thu hút hàng triệu lượt khách mỗi năm. Để làm được điều này, tỉnh sẽ áp dụng các tiêu chuẩn quản lý môi trường khắt khe nhất để bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững lâu dài.

4. Yếu tố “phát triển bền vững” và “kinh tế xanh” trong quy hoạch Hà Nam được thể hiện cụ thể bằng những hành động thiết thực nào?
Yếu tố này không chỉ nằm trên giấy mà được cụ thể hóa qua 3 hành động chiến lược: (1) Kiên quyết dừng mở rộng, tiến tới đóng cửa hoàn toàn các mỏ khai thác đá, nhà máy xi măng cũ kỹ có nguy cơ gây ô nhiễm cao tại khu vực Tây Đáy; (2) Áp dụng bộ lọc chọn lọc gắt gao đối với dòng vốn FDI, chỉ ưu tiên thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, vi mạch điện tử ít phát thải và tiết kiệm năng lượng; (3) Bắt buộc mở rộng tỷ lệ diện tích không gian xanh (công viên, cây xanh) và mặt nước trong tất cả các đồ án quy hoạch khu đô thị mới tại trung tâm Phủ Lý và Duy Tiên.